Globalny przegląd systemów podatkowych w sektorze naftowym i gazowym: wnioski dla Nigerii

polityka energetyczna, system podatkowy, zarządzanie energią, zrównoważony rozwój środowiskowy, ocena porównawcza

Sektor naftowo-gazowy pozostaje głównym filarem gospodarki Nigerii, generując około 65% dochodów budżetowych i ponad 85% całkowitego eksportu. Pomimo bogatych zasobów krajowe ramy fiskalne borykają się z głęboko zakorzenioną nieefektywnością, słabym zarządzaniem oraz znaczną zmiennością dochodów. Niniejsze badanie ocenia systemy podatkowe dotyczące ropy naftowej w pięciu jurysdykcjach – Norwegii, Brazylii, Arabii Saudyjskiej, Angoli i Gujanie – z wykorzystaniem dziesięciu wskaźników zarządzania, w celu wyciągnięcia wniosków dotyczących polityki dla Nigerii. Rygorystyczna analiza porównawcza ujawnia znaczne różnice w udziale państwa w zyskach, autonomii instytucjonalnej oraz skuteczności regulacyjnej. Wyniki wskazują, że Norwegia stanowi światowy wzorzec, osiągając wysoką krańcową stawkę podatkową na poziomie 78% oraz dysponując funduszem majątkowym przekraczającym 1,4 bln USD, co potwierdzają oceny wdrożenia na poziomie 9–10. Natomiast niedawne reformy w Gujanie zwiększyły udział państwa w zyskach z 14,5% do około 27,5%, co świadczy o udanej ewolucji rynku wschodzącego. Arabia Saudyjska stanowi wzór stabilności dzięki progresywnej, ruchomej skali opłat eksploatacyjnych, sięgającej 80%, gdy ceny ropy przekraczają 100 USD za baryłkę. Z kolei Nigeria zajmuje najniższe miejsce, uzyskując wyniki w przedziale od 4 do 5, a w zakresie zrównoważonego rozwoju środowiskowego osiąga krytycznie niski wynik 2. W badaniu stwierdzono, że w celu optymalizacji ustawy o przemyśle naftowym (PIA) z 2021 r. Nigeria musi wprowadzić instrumenty oparte na współczynniku R powiązanym z rentownością, podobne do tych stosowanych w Angoli, aby zrównoważyć zyski państwa z ryzykiem ponoszonym przez inwestorów. Zalecenia obejmują przyznanie NUPRC pełnej niezależności finansowej oraz wdrożenie ekologicznych narzędzi fiskalnych, takich jak podatki od emisji dwutlenku węgla, w celu poprawy zgodności z zasadami ESG i dostosowania się do globalnych celów transformacji energetycznej. Ten plan reform ma kluczowe znaczenie dla przekształcenia bogactwa węglowodorowego Nigerii w siłę napędową wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu.